25 Maddede Sparta Eğitim Sistemi
19.05.2021

Dünyanın en zorlu eğitim sistemi başarılı oldu mu?

Milattan önce 12. Yy da Anadolu üzerinden Ege adalarına Dorlar tarafından yapılan akınlar ile farklı kent devletleri kurulmuştur. Sparta’ da Dorlar tarafından bugün ki Mora Yarım Adası güneyinde kurulmuş bir şehir devletidir. Şehir doğu ve batıda dağlar arasında kalmakta, güneyinde ise sert akıntıların olduğu bir liman bulunmaktaydı. Diğer şehir devletleriyle arasındaki bağlantı sadece güneyden sağlanmakta ve buda şehrin güven içinde kalmasını sağlamaktaydı.

Ege’ ye göç eden diğer Dor kavimleri Mısır, Hindistan gibi ülkeler ile ticaret yapış ve gelişmiş birer toplum yapısı oluşturmuşlardı. Spartanın ise daha içine kapanık bir devlet olduğun ve devlet yapısını korumak için sürekli savaşa hazır olduklarını görüyoruz. Bu da onların oldukça güç bir eğitim sistemi geliştirmelerini sağladı. Şimdi bu eğitim sistemine madde madde bakalım;

1. Antik Yunan da ise eğitim vatandaşların tercihine bırakılmaktaydı. Sparta eğitim sistemi bulunduğu coğrafyada ve dönemde eğitimi devlet yoluyla zorunlu hale getirmiş olan ilk toplumdur.

2. Eğitim sisteminde temel savaş için hazırlıktı fakat bunun yanında iyi bir yurttaş olmakta sistemin önemli parçasıydı.

3. Zorunlu eğitim 30 yaşına kadar devam ederdi. 7-14 yaş arası dönem “Paides” denilen çocukluk dönemi, 14-20 yaş arası dönem “Paidiskoi” denilen çocukluk ve gençlik arası dönem ve 20-30 yaş arası döenm ise “Hebontes” denilen gençlik dönemiydi.

4. Yeni doğan çocuk yaşlılar tarafından kontrol edilir. Zayıflıkları olduğu düşünülürse ölüme terk edilir. Güçlü olduğu düşünülen çocuk ise eğitimini başlaması için tekrar annesinin yanına gönderilirdi.

5. 7 yaşına kadar çocuklar annesi yanında eğitim alırlar sonrasında ise agoge denilen eğitim için aileden alınırlardı.

6. 7 yaşını dolduran çocuklar eğitim yöneticisi tarafından aileden alınarak eğitim için ayrılan evlere yerleştirilirdi. Her evin 20 yaşında “Eiren” denilen yöneticileri vardı. Çocuklar bu evlerde fiziksel ve zihinsel gelişim için eğitilir ve çoğunlukla zorbalığa uğrarlardı.

7. Aile sadece çocuğun yiyeceğini karşılayabilirdi. Eğer bunu da karşılamıyorsa çocuğun avlanması veya hırsızlık yapması gerekirdi.

8. Hırsızlıktan yakalananların ağır cezaları vardı. Bununla birlikte hırsızlığın kurnazlık, uykusuz kalma ve plan yapma gibi savaşta lazım olacak becerileri geliştirdiklerini düşünüyorlardı.

9. Artemis Tapınağı’ ndan peynir çalmak bir bir karnaval gibi kutlanıyor. Strateji geliştiren ve kurnazlık gösterenler şarkılara konu ediniyordu.

10. Disiplin çok katıydı. Eiren den eğitim yöneticisine kadar üstler ceza veriyor fakat bu cezalar neden verildiğini ve uygun olup olmadığını üst yöneticilerine açıklamaları gerekiyordu.

 

 

11. Çocuklar sadece fiziksel eğitime tabi tutulmuyor, aynı zamanda ev yöneticileri onlara şarkılar söyletiyor ve kahramanlık hikayeleri anlatarak duygusal olarak ta eğitilmelerin sağlıyordu.

12. Fiziksel eğitimin temelini hız, güç ve dayanıklılık oluştururdu. Yabancı birine yenilmelerini o kişinin daha iyi olmasından değil, kendini daha fazla eğitmiş olmasına bağlarlardı.

13. Çocuklara ata binme ve yüzme dersleri verilirdi. Gimnazyuma(savaş okulu) gidene kadar sıcak banyo yapamaz, koku süremez veya yağlamazlardı.

14. Evlerde büyüyen çocukların mezuniyeti için bir savaş oyunu oynanırdı. Ayrıca isteğe bağlı olarak Artemis Orthia tapınağı sunağında kırbaçlanma töreni yapılırdı. Bu törende sunağın kan ile dolması gerekir ve hayatta kalınırsa o kişi o yılın en önemli öğrencisi olurdu.

15. 16 yaşında çocukların okullardaki eğitim hayatı sona erer ve bundan sonra Syssitia denilen erkekler kulübüne katılırlardı. Bundan sonra görevler daha ağırlaşırdı. Ancak bu dönemde çocuklar vatandaş ve asker sayılmaya başlanırdı.

16. Genç öğrencilerin topla oynadıkları 2 oyun vardı. “Bouai” denilen oyunda 5 takım arasında bir meydanda gerçekleşir, “Sphairomachia” denilen oyun ise ağaçlık, duvarların olduğu bir alanda gerçekleşirdi. İki oyunda mezuniyet töreni gibiydi.

17. Eğitimlerde seçilen öğrencilere alt sınıfları kontrol için yetki verilirdi. Böylece toplumsal yönetimin daha kolay olması sağlanırdı.

18. Nomoi denilen sosyal kurallardan savaştan daha fazla korkarlardı. Eğitim ile bu kuralların içselleştirilmesi sağlanarak her bireyin kendini bu kurallara göre denetlemesi amaçlanırdı.

19. Sparta’nın kızları da fiziksel olarak eğitilirlerdi. Ayrıca dans müzik gibi eğitimler alırlardı. Olimpiyatları ilk kazanan kadın Spartalı Kayniska dır.

20. Yetişkinlik çağında ise fiziksel eğitim devam eder ve yetişkin erkekler akşam yemeklerini birlikte yerlerdi. Böylece toplumsal birliktelik arttırılırdı.

21. 60 yaş üstü bir yaşlılar grubu vardı ve devlet yönetimi bu grubun kararlarına göre alınırdı. Bu grup ayrıca eğitimde en üst yetkilere sahipti.

22. Sosyal kurallar Sparta’nın güçlü bir askeri ve toplumsal düzen kurmasını sağlamıştı. Fakat Felsefe, matematik, astronomi gibi alanlarda diğer kent devletlerinden geri kalmışlardı.

23. Roma’ da fiziksel eğitimin Sparta’dan etkilendiği bilinir. Fakat dönem tarihçileri Roma eğitimi yanında Sparta’ da uygulanan eğitimin “hayvanca” olduğunu ifade eder.

24. Cartledge’ ye (2009) göre Jean Jacques Rousseau eğitim üzerine çalışmalarında Sparta’dan ilham almıştır. Bu nedenle eğitimin temel görevlerinden birinin iyi vatandaş yetiştirme olduğunu vurgular.

25. Rebenich (2017) ise 2. Dünya Savaşı Almanya’ sının Sparta soya arıtımı, toplum kuralları ve eğitim sistemini bir prototip gibi kabul ettiklerini söyler.

e